Ծամոնի մասին...

Tue, 15 Nov 2011 10:32:28 +0100

Աշխարհում չկա գոնե մի մարդ, ով չսիրի ծամոն.այդ համեղ քաղցրավենիքը սիրում են բոլորը `փոքրից մեծ:

19-րդ դարի վերջին առաջին անգամ հայտնաբերվել էր ծամոնը, որը ինչպես ասվում էր գովազդում`”կանխում է ատամների փչացումը”:Այշմ գովզդը նույնպես ազդարարում է ծամոնի այդ հրաշալի հատկության մասին, սակայն նշում են հակառակի մասին:

1848 թ ամերիկյան ձեռնարկատեր Ջոն Կերտիսը հայտնաբերեց աշխարհում այդքան հայտնի մաստակը:

Այսօր ծամոնի արդյունաբերողները հայտարարում են, որ ծամոնը նորմալացնում է բերանի pH բալանսը և կանխում է կարիեսի առաջացումը, սակայն օրգանիզմը ինքը ի վիճակի է նորմալ դարձնել pH բալանսը, իսկ կարիեսի առաջցման վրա ծամոնը ոչ մի կերպ չի կարող ազդել.կարիեսը առաջանում է բակտերիաների ազդեցությամբ, րոնք քայքայում են ատամի էմալը:Ծամոնն էլ, ինչքան հայտնի է, չի սպանում բակտերիաներ:

Արտադրողները նաև նշում են, որ իրենց ծամոնը քսիլիտով է, այսինքն առանց շաքարի.այդպիսի ծամոնը ավելի օգտակար է, այսինքն վնասկար ազդեցություն չի թողնում:Սակայն այդպիսի ծամոնը ծամելիս անջատվում են նյութր, որոնք ակտիվացնում են միկրոօրգանիզմների զարգացումը:

1.Ծամոնի նախա-նախա հայրը հայտնի էր դեռևս հնագույն հույների մոտ.նրանք ծամում էին ծառի խեշը`այդպես փոխարինելով ատամնաբույժի մոտ հաճախելը: Իսկ հայտնի մայա ցեղերը ծամում էին հեա ծառից հոսող հյութը`այն սառեցնելուց հետո:

2.Աշխարհի առաջին գործարանը, որտեղ արտադրում էին ծամոն գտնվում էր ամերիկական քաղաք Բանգորում, այնտեղ սկզբից կար ընդհամենը 4 կաթսա և այդ կաթսաների մեջ էլ եփում էին հետագայում այսքան հանրահայտ քաղցրավենիքը:

3.Մրգային համ “Տուտտի Ֆրուտտին” հայտնաբերվել և ծամոնի մեջ էր ավելացվել 1888 թ, հենց դրանից հետո էլ ամերիկական փողոցներում հայտնվեցին ծամոնի ավտոմատները:

4.Ամենամեծ ծամոնի փուչիկը փչվել է 1994 թ. Նյու-Յորքում:Սյուզան Մանտգոմերին կարողացավ ստեղծել փուչիկ, որի տրամագիծը 58.5 սմ էր:Իսկ դա ահագին է, ավելի մեծ քան հասուն տղամարդի ուսերի բացվածքը:Պատկերացրի՞ք:

5.Կալիֆորնիական քաղաք Սան Լուիս Օբիսպոում գտնվում է մի փողոց, որը հայտնի է “Ծամոնի ծառուղի” անունով:Ամբողջ ողոցի երկայնքով պատերը պատված են ծամոնով, որը կցնում են պատին հենց անցորդները`յուրաքանչյուրը իր ճաշակով: Ծառուղին իրենից ներկայացնում է 2 դեմ դիմաց կանգնած բարձր պատ, որորնք վերևից ներքև պատված են ծամոնով: Ծատերըուղղակի ծամոնը կպցնում են պատին, իսկ կայն այնպիսինները, որոնք ծամոնից պատրաստում են թվեր, ծաղիկներ և , նույնիսկ, մարդու դեմքեր:Աշխարհի ամեն մի քաղաք տառապում է գետնին թափված ծամոնց, իսկ այս քաղաքում դա այդպես չէ:

Աղբյուր`http://lilyrous.blogspot.com/2011/10/blog-post_29.html

Ինկերի թագավորություն

Sun, 01 May 2011 17:44:01 +0100

Ինկերի թագավորություն

v Մինչկոլոմբոսյան Ամերիկայի թագավորություններից էր ինկերի պետությունը,կամ ինչպես հենց ինկերն էին իրենց անվանում`Տաուանտինսույու(Ինկաս) կամ <<Չորս պրովինցիաների երկիր>>`Քունթինսու,Կոլյայսու,Անտիյսու,Չինչայսու`իրենց մայրաքաղաք Կուսկոյով:Երկրի ստեղծումը վերագրվում է լեգենդար ինկ Մանկո Կապակին:Նրա ժամանակաշրջանում պետությունը մշտապես ընդլայնվում է,հատկապես այն ժամանակ,երբ ստեղծվում է կանոնավոր բանակ:

v Որպես պետություն կամ քաղաք,ինկերը իրենց տարածքում էին բնակեցնում այլ ցեղերի,այդ պատճառով էլ ազգային տարրը,որը կարող էր ազատագրական պայքար մղել`անհետացավ:Ազատագրված վայրերում հասարակական կարգ ու կանոնի համար մտցվեց պետական լեզու`Կեչուաներեն,որը նույնպես նպաստեց երկրի միասնությանը:

v Պետության իշխանության ամենագլխավոր խորհրդանիշը Կուսկո քաղաքն էր,որը աշխարհի ամենագեղեցիկ քաղաքներից մեկն է,որի տարածքում կային բազմաթիվ պալատներ և տաճարներ:Գլխավորը քաղաքում հրապարակն էր`Ուակապատան(սուրբ տերասսա),դեպի որտեղ ձգվում էին բոլոր պրովինցիաները տանող ճանապարհները:

v Այնտեղ կար պալատ,որի մակերեսը 30x160 քառ. մ. Էր:Ինկ իշխանների հարստության մասին կարելի է դատել նրանից,որ,երբ ինկերի ծեր կայսրը մահանում էր,նրա դիակը զմռսում էին,բալզամով պատում,հետո տեղադրում պալատում,որից հետո այդ պալատը դառնում էր սրբավայր,իսկ մեռնողի իրավահաջորդը պետք է իր համար նոր պալատ կառուցեր:Նման ճոխություն չէր կարող իրեն թույլ տալ ոչ մի եվրոպական կառավարիչ:Բայց ամենից շատ հիացնում և զարմացնում էր Կուսկո Կորիկանչան(ոսկե բակ):Նրա հիմնական կառույցը Արևի աստծո տաճարն էր,որում տոննաներով ոսկի կար:Ոսկե լուսամուտները,դռները,պատերը,տանիքները,հատակները,առաստաղները,ծիսական առարկաները զարմացնում էին մարդկանց:Տաճարի կենտրոնում կար մի քանի մետրանոց սկավառակ` լրիվ մաքուր ոսկուց,որը խորհրդանշում էր Արևի աստծուն:Տաճարի կողքին`բակում,կային ոսկուց պատրաստված ծառեր,բույսեր,խոտաբույսեր,այծեղջույրներ,թիթեռներ,հովիվներ,որոնք ի զարմանս բոլորի շարժվում էին արհեստական մեխանիզմների միջոցով:Ոչ պակաս գեղեցիկ էին նրա ճանապարհները,որոնց հետ համեմատվել անգամ չեն կարող ժամանակակից ավտոճանապարհները:Նրանցից մեկի երկարությունը 5250կմ`ամենաերկարը մինչև 20-րդ դարի սկիզբը:Ճանապարհը ուներ 7.5մ լայնություն,իսկ որոշ տեղերում գտնվում էր ծովի մակարդակից 5160մետր բարձրության վրա:

v Քարե արձաններ Զատկի կղզում.Չիլի

v Ինկերի մոտ գոյություն ուներ պետական փոստ,որը գործել է ֆանտատսիկ արագությամբ:Չնայած այդ մեծ նվաճումներին,ինկերը ծանոթ չէին անիվին,գրավոր հաղորդակցությանը և այլն:Նամակագրություն նրանց մոտ եղել է,բայց հանգույցների միջոցով:Այդ հանգույցի թելերը կամ նշանակում էին ոսկի-դեղին պարան կամ զինվոր-կարմիր պարան և այլն:Թվերը կազմվում էին որոշակի քանակի հանգույցների տեսքով:Սակայն սա չի խանգարել գիտության և պոեզիայի զարգացմանը:

v Ինկերի կյանքը անիմաստ էր առանց կրոնական ծեսերի,որոնք ինչպես ացտեկների մոտ`աչքի էին ընկնում իրենց դաժանությամբ:Ծեսերի կատարման համար պատասխանատու էին պրոֆեսիոնալ քրմերի <<կաստան>>,որը գլխավորում էր գերագույն քուրմը:Ինկերի աստվածներն էին`

v Ինտի-արևի աստվածը,

v Մայր Կիլյա-լուսնի աստվածը,

v Մայր Պաչա-հողի աստվածը,

v Մայր Քոչի-ծովերի աստվածը և այլն:

v Յուրաքանչյուր աստծուն նվիրված էր հատուկ տոն,որոնք տարվա մեջ(տարին ինկերի մոտ նույնպես հավասար էր 365 օրվա) մեծ քանակություն էին կազմում:Բոլոր այդպիսի տոնակատարությունների ժամանակ զոհասեղանի վրա էին հայտնվում հազարավոր մարդիկ,որոնց արյունը գետի նման հոսում էր զոհասեղաններից,ի պատիվ անկուշտ աստվածների:Կրոնական ֆանատիզմի դաժանությունը,միահյուսված այլասերվածության հետ,ներսից քայքայում էր ինչպես ժանգ,արտաքինից փայլուն այդ կայսրությունը:

v 1532թ. Նոյեմբերի 15-ին իսպանական կոնկիստադորների ջոկատը Պիզարոյի գլխավորությամբ անցան Անդերը և ոտք դրեցին ինկերի հողի վրա:Ացտեկների պետության անկման պատմությունը նույնությամբ կրկնվեց:Օգտվելեով ներքին երկպառակտություններից գահի համար մղվող պայքարում`Պիզարոն փոքրաթիվ մարդկանցով կործանեց մեծագույն կայսրությունը,որը շուտով դարձավ իսպանական գաղութ:

v Ինկերի գահակալները

v Մանկո Կապակ (1150)

v Սինչի Ռոկա

v Լոկե Յուպանկի

v Մայաթա Կապակ

v Կապակ Յուպանկի

v Ինկա Ռոկա

v Յարուար Ուակա

v Վիրակոչա Ինկա

v Պաչակուտի Ինկա Յուպանկի(1438-1471)

v Տուպակ Ինկա Յուպանկի(1471-1493)

v Յուանա Կապակ(1493-1527)

v Ուասկար(1527-1530)

v Ատաուալպա(1530-1532)

v Դանիել մարգարեի գրքում նկարագրված կավե հսկայի նման,ինկերի կայսրությունը դիտվում էր ահարկու և մեծագույն,բայց,երբ մենք ուշադիր դիտում ենք ,տեսնում ենք,որ նրա հիմքը հսկայի նման կավից է:

v Ստեղծված լինելով սուտ կրոնի,դաժանության և այլասերվածության վրա`ինկերի կայսրությունը քանդվեց,թողնելով իրենից հետո խղճուկ և դժբախտ մարդկանց ցեղախմբեր,որոնք չէի կարողանում ինքնուրույն ոչ հագուստ կարել,որ նետ ու աղեղից օգտվել,ոչ կառուցել:

v Ճշմարիտ է ասված.

v Առանց Աստծո գոյություն չունի ոչ ապագա և ոչ էլ հենց ինքը`կյանքը:

Մաչու-Պիկչու. <<քաղաք` ամպերի մեջ>>
Ինկերի կառուցած այս քաղաքը ծովի մակարդակից 2460 մ բարձր է, բաղկացած է 70 բակերից եւ բավականին հեռու է Պերուի մայրաքաղաք Լիմայից: Այն Վիլկաբամբա լեռնաշղթայի վրա է եւ ամբողջությամբ կառուցված է տեղի հայտնի գրանիտով: Ցավոք, մեզ հայտնի չէ ո’չ նրա բնակիչների իսկական քանակը, ո’չ էլ այդ քաղաքի իրական անունը: Այս քաղաքը զբոսաշրջիկների համար բաց է եղել 1911թ. հուլիսի 24-ից: Ամեն օր այս քաղաք այցելում է 2000-ից ավելի զբոսաշրջիկ:
Մաչու- Պիկչուն Լատինական Ամերիկայի հին քաղաքներից մեկն է, որը գտնվում է Պերուի տարածքում: Նաեւ հաճախ այդ քաղաքն անվանում են<<քաղաք` ամպերի մեջ>> կամ էլ<<ինկերի կորած քաղաք>>: Մաչու-Պիկչու` (թարգ.<< ՙԾեր սար>>), քաղաք, որը լի է հետաքրքիր պատմություններով եւ չբացահայտված գաղտնիքներով:
16-րդ դարում իսպանացիները, գրավելով ժամանակակից Պերուի տարածքը, այդպես էլ չկարողացան հայտնաբերել այս քաղաքը, որտեղ թաքնվել էին ինկերը, որոնք չէին ցանկանում ենթարկվել իսպանական կառավարությանը:
300 տարի այն համարվել է <<կորած քաղաք>>. ոչ ոք չէր հավատում այդ քաղաքի գոյության վարկածին: Այն հայտնաբերվել է ԱՄՆ-ի Իլսկովի համալսարանի գիտնական, պրոֆեսոր Հայրեմ Բինգհեմը, 1911թ. հուլիսի 24-ին: Այստեղ նա հանդիպեց քրիստոնյա բնակիչների: Ամերիկացի գիտնականները 4 տարի հետազոտություններ են կատարել` ու միայն դրանց ավարտից հետո հնարավոր եղավ տեսնել այդ հրաշակերտ ամրոցը` իր աստիճաններով, քարանձավներով եւ այլ հետաքրքիր կառույցներով:
Այս ամենի շնորհիվ էլ քաղաքը շատ լավ պահպանված է մինչեւ օրս: Բինգհեմը ոչ միայն բացեց Մաչու-Պիկչուն, այլ նաեւ Պերուից Իլսկովի համալսարան /ԱՄՆ/ տեղափոխեց ինկերի երեք հազար ոսկե քանդակներ, որոնք առ այսօր էլ պահպանվում են:
Ինկերի մշակույթի մարգարիտն է քաղաք-ամրոց Մաչու-Պիկչուն: 1983թ. այս հնագույն ճարտարագիտական հրաշակերտ կոթողը գտնվում է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի հովանավորության տակ: Կարծիք կա, որ Մաչու-Պիկչուի վերջին բնակիչները մահացել են 17-րդ դարի սկզբին: Սակայն մեկ այլ վարկածի համաձայն` 1532թ. այս քաղաքի բնակիչներն անհասկանալի կերպով անհետացել են:
Այնուամենայնիվ, այս ամբողջ պատմությամբ հանդերձ Մաչու-Պիկչուն հանգստի ու ճանապարհորդության կատարյալ վայր է: Այստեղ տարեկան այցելում են հարյուր-հազարավոր զբոսաշրջիկներ` աշխարհի տարբեր ծեգերից: Հայտնի է, որ Մաչու-Պիկչու այցելում են նաեւ շատ հայեր, եւ անգամ լուրեր կան, թե այնտեղ տեղի է ունեցել հայկական ավանդական հարսանեկան արարողություն:

հետաքրքիր-նյութեր

Ծամոնի մասին...

Ինկերի թագավորություն